Türkiye ağır bir ekonomik dönemden geçiyor. Şirketler kapanıyor, işletmeler küçülüyor, tahsilatlar zorlaşıyor. Pek çok şirket artık büyümeyi değil, ayakta kalmayı düşünüyor.
Elbette yaşananların önemli makroekonomik nedenleri var. Yüksek faizler, finansman koşulları, talep daralması ve belirsizlik şirketleri ciddi biçimde etkiliyor.
Ancak bu kriz bize yalnızca ekonomimizin değil, şirketlerimizin yapısı ve yönetim anlayışı hakkında da önemli şeyler söylüyor.
Yıllarca büyüyen, yatırım yapan, üretim kapasitesini artıran ve yüksek cirolara ulaşan şirketlerin bir bölümü bugün ayakta kalmakta zorlanıyor.
Acaba bu şirketler gerçekten güçlü müydü, yoksa uygun ekonomik koşullar sayesinde mi büyüyorlardı?
Uzun yıllara dayanan saha gözlemlerim ve Önce Ayakta Kal kitabımda ele aldığım konular çerçevesinde, bu dönemin ortaya çıkardığını düşündüğüm 25 temel tespiti paylaşmak istiyorum.
FİNANSAL YAPIMIZ HAKKINDA
1. Şirketlerimizin bir bölümü yeterince nakit ve kârlılık üretemiyor. Faaliyetlerini kendi kazançlarından çok banka kredileri ve ticari vadelerle finanse ediyor.
2. Şirket büyüklüğü ile finansal güç aynı şey değil. Yüksek ciro ve büyük üretim kapasitesi, güçlü öz sermaye ve sağlam bilanço anlamına gelmiyor.
3. Ciroyu başarı zannediyoruz. Satış artışını izliyoruz ama faaliyet kârını, finansman maliyetini ve nakit üretimini aynı titizlikle yönetmiyoruz.
4. İşletme sermayesini yeterince yönetemiyoruz. Stoklara ve alacaklara bağlanan paranın şirket üzerindeki yükünü çoğu zaman doğru hesaplamıyoruz.
5. Ticaret sistemimiz büyük ölçüde kredi ve vadelerle dönüyor. Üretici, bayi ve müşteri arasındaki finansman zinciri bozulduğunda bütün sistem sıkışıyor.
6. Finansal risk yönetimimiz zayıf. Müşteri riskleri, kredi limitleri, teminatlar ve nakit rezervleri birçok şirkette yeterince sistematik yönetilmiyor.
İŞLETMECİLİK VE YÖNETİM ANLAYIŞIMIZ HAKKINDA
7. Ticaret yapmayı biliyoruz, ancak işletmecilik bilgimiz aynı ölçüde gelişmiş değil. Mal almak, satmak ve müşteri bulmak ile bir şirketi yönetmek farklı beceriler gerektiriyor.
8. Şirket yönetimi perspektifinden çok, ticaret yapma perspektifi hâkim. Patronların gündemini çoğunlukla siparişler, fiyatlar, iskontolar ve tahsilatlar oluşturuyor. Strateji, organizasyon ve yönetim sistemleri ikinci planda kalıyor.
9. Şirketlerimiz büyümüş, yönetim kapasiteleri aynı ölçüde büyümemiş. Büyük ticaret hacimlerine ulaşan bazı işletmeler hâlâ küçük şirket yönetim anlayışıyla çalışıyor.
10. Patron bağımlılığı çok yüksek. Kararlar merkezde toplanıyor, profesyonel yöneticilere yeterince yetki devredilmiyor.
11. Şirketlerimiz sistemlerden çok kişilere dayanıyor. İşlerin yürütülmesi belirli insanların deneyimine ve gayretine bağlı. Kurumsal yapı ve süreçler yeterince gelişmemiş.
12. Bilimsel işletmecilik yeterince yerleşmemiş. Kararlar çoğu zaman veriler ve analizler yerine sezgilerle alınıyor. Yönetim muhasebesi ve performans ölçümü yeterince kullanılmıyor.
13. Stratejik planlama ve risk yönetimi zayıf. Büyüme planları yapıyoruz ama satışların düşmesine, müşterilerin kaybedilmesine veya finansman koşullarının bozulmasına yeterince hazırlanmıyoruz.
SATIŞ, PAZARLAMA VE MÜŞTERİ YÖNETİMİ HAKKINDA
14. Satış yönetimini ciro yönetimine indirgemişiz. Satışın kârlılığını, tahsilat kalitesini ve şirkete gerçek katkısını yeterince ölçmüyoruz.
15. Müşteri portföylerini stratejik yönetemiyoruz. Hacimli müşteri ile kârlı müşteriyi karıştırıyor, müşteri kayıplarını ve risklerini zamanında göremiyoruz.
16. Pazarlama ve rekabetçi üstünlük geliştirme kapasitemiz yetersiz. Müşterinin neden bizi tercih etmesi gerektiğini yeterince çalışmıyor, talep düşünce fiyat indirimine yöneliyoruz.
17. Bayi ve dağıtım kanallarının finansal sağlığını yeterince önemsemiyoruz. Kendi satış hedeflerimizi gerçekleştirirken bayilerin stok ve finansman yükünü artırabiliyoruz.
ÜRETİM VE OPERASYON YÖNETİMİ HAKKINDA
18. Üretim yapmak ile para kazanmayı birbirine karıştırıyoruz. "Makineler boş durmasın" anlayışıyla satılamayan ürünleri stoklara yığabiliyoruz.
19. Stok, maliyet ve verimlilik yönetimimiz yetersiz. Kaynaklarımızın ne kadar verimli kullanıldığını yeterince ölçmüyor, maliyet yönetimini çoğu zaman gider kesmek olarak görüyoruz.
20. Şirketlerimizin operasyonel esnekliği zayıf. Talep değiştiğinde üretimimizi, maliyet yapımızı ve organizasyonumuzu yeterince hızlı uyarlayamıyoruz.
STRATEJİ VE DAYANIKLILIK HAKKINDA
21. Büyümeyi sorgulamadan başarı kabul ediyoruz. Büyümenin ne kadar sermaye gerektirdiğini, hangi riskleri oluşturduğunu ve şirketi gerçekten güçlendirip güçlendirmediğini yeterince değerlendirmiyoruz.
22. Fırsatları değerlendirmeyi biliyor, öncelik belirlemeyi ve vazgeçmeyi yeterince bilmiyoruz. Çok sayıda işe giriyor, kaynaklarımızı dağıtıyoruz.
23. Ekonomik koşullar değiştiğinde yönetim anlayışımızı değiştirmekte zorlanıyoruz. Büyüme döneminin alışkanlıklarını durgunluk döneminde de sürdürüyoruz.
24. Dayanıklılık, şirketlerimizde sistematik bir yönetim hedefi değil. Büyümeyi planlıyoruz ama olumsuz koşullarda ne kadar ayakta kalabileceğimizi yeterince ölçmüyoruz.
KURUMSAL ÖĞRENME HAKKINDA
25. Krizlerden yeterince öğrenmiyoruz. Geçmişte yaşadığımız sorunları, yaptığımız hataları ve başarılı uygulamaları ortak bir işletmecilik bilgisine dönüştüremiyoruz.
PEKİ, BÜTÜN BUNLAR BİZE NE SÖYLÜYOR?
Bence bu 25 tespitin işaret ettiği temel sorun şu:
Türkiye'de ticaret yapma ve şirket büyütme becerimiz, bilimsel işletmecilik ve şirket yönetimi kapasitemizin önünde gelişmiş.
Şirketler kurduk. Fabrikalar açtık. Üretim kapasitemizi artırdık. Yeni pazarlara girdik. Büyük ticaret hacimleri oluşturduk.
Ama şirketlerimizi büyütürken yönetim kapasitemizi de aynı ölçüde büyütebildik mi?
Bugünkü kriz bu soruyu bütün ağırlığıyla önümüze koyuyor.
Elbette makroekonomik sorunları tek tek şirketlerin çözmesini bekleyemeyiz. Ancak şirketlerimizin yönetim kalitesini geliştirmek de başkalarına bırakabileceğimiz bir sorumluluk değil.
Ekonomi yeniden canlandığında aynı finansman modeline, aynı yönetim alışkanlıklarına ve aynı yapısal zayıflıklara geri dönersek benzer sorunlarla yeniden karşılaşabiliriz.
Bu krizden yalnızca çıkmayı değil, daha iyi işletmecilik öğrenerek çıkmayı hedeflemeliyiz.
Önce Ayakta Kal kitabımın temel düşüncesi de buydu:
Büyümek için önce ayakta kalmak gerekir. Ayakta kalmak ise yalnızca ticaret yapmayı değil, şirket yönetmeyi bilmeyi gerektirir.
Şimdi iş dünyası olarak bu tespitleri tartışmalı, kendi deneyimlerimizi paylaşmalı ve ortak aklı çalıştırmalıyız.
Sizce bu kriz Türk şirketlerinin en büyük hangi zayıflığını ortaya çıkardı?
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder